Peer Reviewed • Open Access • Scientific Publishing

DOI: 10.56210/burkut89

TÖRÜ'DEN TÖRE SAİKİNE: TÜRK HUKUK VE DİL TARİHİNDE ~1400 YILLIK BİR SEMANTİK İNVERSİYON

Burkut Journal of the Turkic World

Abstract

<p style="text-align:justify">T&uuml;rk&ccedil;enin kayıt altındaki ilk d&ouml;neminden (Orhun Yazıtları, 8. yy) g&uuml;n&uuml;m&uuml;z T&uuml;rk ceza hukukuna (TCK m.82/k, 2005) uzanan yaklaşık 1400 yıllık s&uuml;re&ccedil;te t&ouml;r&uuml; / t&ouml;re s&ouml;zc&uuml;ğ&uuml;n&uuml;n anlam evrimi, bu &ccedil;alışmada art zamanlı semantik analiz y&ouml;ntemiyle incelenmiştir. S&ouml;zc&uuml;ğ&uuml;n 732&rsquo;de devleti kuran &uuml;st norm olarak (&ldquo;t&uuml;r&uuml;k bodunın ilin t&ouml;r&uuml;sin tuta birmiş, iti birmiş&rdquo;, KT D2), 1069-70&rsquo;te kozmik adalet ilkesi olarak (Kutadgu Bilig B.3471-72) ve 2005&rsquo;te kasten &ouml;ld&uuml;rme su&ccedil;unun ağırlaştırıcı nitelikli h&acirc;linin yasal adı olarak karşımıza &ccedil;ıkması, alan yazınında daha &ouml;nce sistematik bi&ccedil;imde belgelenmemiş bir anlamın tersine d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m s&uuml;recine işaret etmektedir. &Ccedil;alışmanın temel savı, s&ouml;z konusu d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;n anlam daralması, k&ouml;t&uuml;leşmesi ve bağlam kaymasının k&uuml;m&uuml;latif ve birbirini besler işleyişinin &uuml;r&uuml;n&uuml; olduğudur. Bu bileşik s&uuml;re&ccedil; &ldquo;semantik inversiyon yapısı&rdquo; olarak kavramlaştırılmış ve Traugott ile Dasher&rsquo;ın (2002) tarihsel pragmatik &ccedil;er&ccedil;evesi i&ccedil;inde konumlandırılmıştır. Y&ouml;ntem olarak Tekin (2003) edisyonunun tam metin taramasıyla 33 ge&ccedil;iş ve beş form&uuml;l tipi saptanmış, Divan&uuml; L&uuml;gati&rsquo;t-T&uuml;rk ile Kutadgu Bilig&rsquo;de kozmolojik doruk niceliksel verilerle belgelenmiş, Moğol-Osmanlı D&ouml;nemi&rsquo;nde beş halkalı terminoloji s&uuml;rekliliği ve 1858-1926 kodifikasyon s&uuml;recinde normatif kopuş izlenmiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu&rsquo;nun 2013 tarihli emsal kararı (E.2013/1-355), inversiyonun ceza hukuku s&ouml;ylemi katmanında tamamlandığını teyit etmektedir. Bulgular, kanunilik ilkesi tartışmaları ve uluslararası insan hakları normlarıyla (CEDAW 2005, A/60/38, para.363) uyum a&ccedil;ısından &ouml;zg&uuml;n bir katkı sunmaktadır.</p>

Authors

Fatih TORUN

Keywords

<p>Semantik inversiyon, t&ouml;r&uuml; / t&ouml;re; art zamanlı anlambilim, Orhun Yazıtları, Kutadgu Bilig.</p>

Publication Information

Publication Date
15.06.2026
Submission Date
15.06.2026
Volume
5
Issue
5/1
Year
2026
Pages
66-84
Language
Turkish
Status
Published
Views
0
Downloads
0
DOI
10.56210/burkut89

Files

Download PDF

Citation and Indexing Information

This information is prepared for academic indexes, citation managers, and social sharing tools.

PDF URL: https://v2.burkutdergisi.com/public/galley-download.php?id=82

X Facebook LinkedIn WhatsApp Email